พระบรมราชูปถัมภ์สยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์
ก่อตั้งขึ้นในปีพุทธศักราช 2447 ในปลายรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ เพื่อศึกษาและส่งเสริมศิลปศาสตร์และวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับประเทศไทยและประเทศใกล้เคียง ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาสมาคมได้รับพระราชทานพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทุกพระองค์ ทรงรับสมาคมไว้ในพระบรมราชูปถัมภ์ตลอดมาทุกรัชกาล
ปัจจุบันนี้สยามสมาคมฯ มีองค์บรมราชูปถัมภก องค์อนูปถัมภก องค์นายกกิตติมศักดิ์ และอุปนายกกิตติมศักดิ์ ดังนี้
องค์บรมราชูปถัมภก
-
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
องค์อนูปถัมภก มี 4 พระองค์
-
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
- สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร
- สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
- สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
องค์นายกกิตติมศักดิ์
- สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
อุปนายกกิตติมศักดิ์
- สมเด็จพระราชชนนี อาชิ เคซัง โชเดน วังชุก แห่งราชอาณาจักรภูฏาน
- เจ้าชาย อากิชิโน แห่งประเทศญี่ปุ่น
- เจ้าชายเฟรเดอริก มกุฏราชกุมาร แห่งเดนมาร์ก
นอกจากนี้ยังมีบุคคลที่มีเกียรติคุณความดีในทางศิลปศาสตร์ มนุษศาสตร์ และวิทยาศาสตร์ ได้รับการคัดเลือกให้ดำรงตำแหน่งสมาชิกกิตติมศักดิ์ของสมาคมอีกจำนวนหนึ่ง สยามสมาคมฯดำเนินการตาม วัตถุประสงค์ข้างต้น โดยการจัดตั้งห้องสมุด จัดตั้งพิพิธภัณฑ์ จัดพิมพ์วารสารและหนังสือทางวิชาการ จัดให้มีปาฐกถา ประชุมสัมมนา นิทรรศการ ศึกษาสัญจร ตลอดจนจัดให้มีการแสดงทางด้านศิลปะและวัฒนธรรมเพื่อส่งเสริมการศึกษาค้นคว้าเผยแพร่ผลงานทางด้านต่างๆ ตามวัตถุประสงค์ดังกล่าวเป็นประจำ สยามสมาคมฯเป็นองค์กรสาธารณกุศลแห่งหนึ่งที่ได้ร่วมมือกับภาครัฐและองค์กรเอกชน ในการส่งเสริมการศึกษา ค้นคว้า เผยแพร่ วิจัยและการอนุรักษ์ เพื่อประโยชน์ของสังคมและประเทศชาติ นอกจากนี้สมาคมได้มีบทบาทสำคัญในการรณรงค์และเป็นหนึ่งในผู้นำให้หน่วยงานต่างๆเห็นความสำคัญในการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อมของชาติ ทั้งระดับท้องถิ่น ระดับประเทศและระดับนานาชาติ จากผลงานอันยาวนานแพร่หลายทั้งในประเทศและนานาอารยะประเทศมาเป็นเวลากว่า 100 ปี สมาคมได้รับการประกาศให้เป็นองค์กรสาธารณกุศล ตามประกาศของกระทรวงการคลัง เป็นองค์กรดีเด่นที่มีผลงานส่งเสริมสนับสนุนการอนุรักษ์มรดกไทยโดยกรมศิลปากร และเป็นองค์กรอนุรักษ์มรดกไทยดีเด่นด้านสถาปัตยกรรมตามประกาศของสำนักนายกรัฐมนตรี นอกจากนี้แล้วอาคารของสมาคมซึ่งมีจำนวน 3 หลัง ได้รับการประกาศให้เป็นอาคารอนุรักษ์ศิลปกรรมดีเด่นในปี 2544 โดยสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์อีกด้วย ปัจจุบันสมาคม ก่อตั้งมาครบ 102 ปี ยังคงมุ่งมั่นดำเนินการต่างๆตามวัตถุประสงค์มิได้ขาด งานหลักๆที่สมาคมได้กระทำอยู่เป็นประจำเช่น
- จัดให้มีปาฐกถา สัมมนา นิทรรศการ ที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมการศึกษาทั้งทางด้านศิลปศาสตร์ และวิทยาศาสตร์ ตลอดจนจัดให้มีการแสดงเกี่ยวกับศิลปวัฒนธรรม และส่งเสริมให้มีการศึกษาและอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมทางด้านธรรมชาติของประเทศไทยและประเทศใกล้เคียง ทั้งในระดับท้องถิ่น ระดับชาติ และระดับนานาชาติ
- จัดพิมพ์วารสารทั้งทางด้านศิลปศาสตร์และประวัติศาสตร์ธรรมชาติ จัดพิมพ์หนังสือทางวิชาการที่เกี่ยวข้องกับประเทศไทยและประเทศใกล้เคียง เพื่อเผยแพร่ทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศอย่างสม่ำเสมอ มีสถาบันและมหาวิทยาลัยในประเทศต่างๆกว่า 200 แห่ง ในโลกที่บอกรับวารสารของสมาคมเป็นประจำ
- จัดให้มีการศึกษาสัญจรเพื่อศึกษาศิลปะ ประวัติศาสตร์ แหล่งโบราณคดี ตลอดจนสถานที่ น่าสนใจทางด้านประวัติศาสตร์ธรรมชาติ ทั้งในประเทศและต่างประเทศเป็นประจำทุกๆเดือน
- จัดตั้งและเปิดบริการทางด้านห้องสมุด เพื่อเป็นแหล่งรวบรวมหนังสือต้นฉบับเอกสารหายาก และเอกสารทางด้านมานุษยวิทยา โบราณคดี ประวัติศาสตร์ สังคมวิทยา สิ่งแวดล้อม ชีววิทยาและอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับประเทศไทยและประเทศใกล้เคียง ทั้งที่ได้จัดพิมพ์ขึ้นในประเทศไทยและในต่างประเทศ นับเป็นห้องสมุดที่เก่าแก่และดีที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ ก่อตั้งมาพร้อมกับสมาคมในปีพุทธศักราช 2447
- จัดตั้งพิพิธภัณฑ์ชาติพันธุ์วิทยาขึ้นในสมาคม มีชื่อว่า “พิพิธภัณฑ์เรือนคำเที่ยง” และ “เรือนแสงอรุณ” ซึ่งเป็นเรือนไทยล้านนาและเรือนไทยภาคกลางที่สวยงามที่สุด แห่งหนึ่งของประเทศ เปิดให้ผู้สนใจเข้าชมทุกวันในเวลาทำการของสมาคม
- สนับสนุน ส่งเสริม ร่วมมือกับองค์กรอื่นๆ ทั้งในประเทศและต่างประเทศ ซึ่งดำเนินการต่างๆตามวัตถุประสงค์ของสมาคมเป็นประจำ
- จัดตั้งโครงการต่างๆ ขึ้นเพื่อการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมและมรดกทางธรรมชาติของชาติและการดำเนินการต่างๆ เพื่อให้บรรลุถึงวัตถุประสงค์ดังกล่าว ล่าสุดได้ทำการปรับปรุงอาคารพระอุโบสถและสถานที่โดยรอบของวัด ตามโครงการอนุรักษ์จิตรกรรมฝาผนังวัดสระบัวแก้ว อ.หนองสองห้อง จ.ขอนแก่น เพื่อให้วัดแห่งนี้เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญของชุมชน และคนรุ่นหลังสืบไป
- เป็นศูนย์ข้อมูลแก่ผู้สนใจจะศึกษาเรื่องราวของประเทศไทยและประเทศใกล้เคียง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องราวเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ โบราณคดี ศิลปวัฒนธรรม และธรรมชาติศึกษา ทั้งที่เป็นชาวไทยและชาวต่างประเทศ สดชื่นท่ามกลางสภาพแวดล้อมของอาคารคอนกรีตสูงใหญ่ในบริเวณย่านธุรกิจที่จอแจที่สุดของกรุงเทพฯ
สยามสมาคมฯ มีสถานที่ทำการอยู่ที่ เลขที่ 131 ถนนอโศกมนตรี สุขุมวิท 21 กรุงเทพฯ 10110 เป็นบริเวณ พื้นที่สีเขียวเล็กๆมีต้นไม้ใหญ่สร้างความสดชื่นท่ามกลางสภาพแวดล้อมของอาคารคอนกรีตสูงใหญ่ในบริเวณย่านธุรกิจที่จอแจที่สุดของกรุงเทพฯ
การบริหารงานของสมาคมอยู่ภายใต้การควบคุมของคณะกรรมการโดยการเลือกตั้งจากสมาชิกในที่ประชุมใหญ่ ประกอบด้วย นายก อุปนายก เลขานุการกิตติมศักดิ์ บรรณารักษ์กิตติมศักดิ์ บรรณาธิการกิตติมศักดิ์ หัวหน้าแผนกวิชาธรรมชาติวิทยากิตติมศักดิ์ และกรรมการอื่นๆอีกจำนวนหนึ่ง ปัจจุบัน นายอธึก อัศวานันท์ ดำรงตำแหน่งนายกสยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์ คณะกรรมการที่ได้รับการเลือกตั้งจะดำรงตำแหน่งวาระละ 2 ปี
สมาชิกสมาคมประกอบด้วยบุคคลในทุกสาขาอาชีพผู้สนใจในการศึกษาเรื่องราวทางศิลปศาสตร์และวิทยาศาสตร์ในเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ ส่วนใหญ่เป็นผู้มีสัญชาติไทยและสัญชาติอื่นๆ ประมาณ 50 สัญชาติ ทั้งที่พำนักอยู่ในประเทศและต่างประเทศทั่วโลก
